نقد عرفان پست مدرن

حميد رضا مظاهري سيف

چكيده

عرفان مسيري است كه انسان را به نوعي ديگر از معرفت و شناخت مي‌رساند كه با معرفت حسي و ظاهري متفاوت است. به همين منظور بايد ابزار ديگري را براي سالك پديد آورد يا در درون او كشف كند تا بتواند راه دستيابي به معرفتي ديگر را هموار سازد.

مكاتب عرفاني گوناگون در سراسر جهان هميشه به نوعي معرفت درون بينانه كه با شهود قلبي و  دروني دريافت مي‌شود، اشاره دارند و براي استفاده از آن تلاش مي‌كنند. همين تلاش، نياز به برنامه‌ عملي خاصي را پديد مي‌آورد كه اگر از سوي خداوند و به واسطه پيامبران به انسان برسد، شريعت نام دارد.

بي‌ترديد با پذيرش اين كه انسان را خالقي دانا و حكيم آفريده كه از همه اسرار وجودش آگاه است، بايد اعتراف كنيم شريعت الاهي بهترين راه شكوفا‌سازي استعداد‌هاي نهفته عرفاني است و با عمل به شريعت مي‌توان به عرفان راستين رسيد. از اين رو اين شريعت به همه پيامبران رسيده است خداوند به حضرت محمد(ص) مي‌فرمايد:

«شرع لكم من الدين ما وصي به نوحاً و الذي اوحينا اليك و ما وصينا به ابراهيم و موسي و عيسي .... آييني را براي شما تشريع كرد كه به نوح توصيه كرده بود و آن‌چه را بر تو وحي فرستاديم، به ابراهيم و موسي و عيسي سفارش كرديم.....

سيد حيدر آملي رابطه شريعت و حقيقت عرفان را به پوست بادام و روغن بادام تشبيه مي‌كند. اگر اين پوست نباشد، آن مغز فاسد و تباه مي‌شود و تازگي‌اش را از دست مي‌دهد و اگر آن مغز شيرين و تازه نباشد، اين پوسته بي‌ارزش است.

بزرگان اهل معرفت همواره اصرار دارند كه بدون شريعت نمي‌توان به مسلك عارفان درآمد و به حقيقت رسيد؛ زيرا اگر راه الاهي طي نشود، به جاي مكاشفات و مشاهد‌ات رحماني، اوهام شيطاني به درون انسان هجوم مي‌آورد و فرد به خيال اين‌كه در عرفان سير مي‌كند، به دام پندارهاي شيطاني فريفته مي‌شود.  اين مقال بر آن است كه بگويد عرفان در صورتي كه از شريعت فاصله بگيرد و برنامه‌هاي عملي الاهي را به دنبال ايمان به خداوند يكتا و معاد كنار گذارد، پايه‌اي براي استقرار سلطه در جامعه بشري شده و سلطه‌گران دنيا‌طلب را بر مردم مسلط مي‌كند.

* * *

امروزه با همه شعار‌هاي زيبا و دلربايي كه در جهان به گوش مي‌رسد، همچنان سلطه‌گري در زندگي بشر باقي است.نيروي استكباري حيات طبيعي معاصر با هوشمندي تمام، نقاط ضعف خود را شناسايي كرده است و براي ترميم و تقويت آن اقدام مي‌كند. اما اين وصله پينه‌ها تا عمق مباني مدرنيسم پيش‌رفته و وضعيت پست‌مدرن را رقم زده است.........